TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ, BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG; CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA, NGĂN CHẶN CÁC HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ LÂM NGHIỆP

Quản lý, bảo vệ và phát triển rừng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng Kiểm lâm, chủ rừng mà còn là trách nhiệm của mỗi hộ gia đình, cá nhân và toàn thể cộng đồng dân cư.

Luật Lâm nghiệp số 16/2017/QH14 là cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh việc quản lý, bảo vệ, phát triển, sử dụng rừng, chế biến và thương mại lâm sản; Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2019.

1. Người dân cần nhận thức đúng về trách nhiệm bảo vệ rừng

Theo quy định của pháp luật, rừng phải được quản lý, bảo vệ và sử dụng theo đúng quy hoạch, kế hoạch và quy định của Nhà nước.

Đối với diện tích rừng được giao, được thuê hoặc được xác lập quyền quản lý, người được giao quản lý, chủ rừng phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ rừng; chủ động phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng và phối hợp với cơ quan chức năng khi có vụ việc xảy ra.

• Đối với người dân nói chung, cần:

+ Không chặt phá rừng trái pháp luật;

+ Không tự ý khai thác gỗ, lâm sản trong rừng;

+ Không lấn, chiếm đất rừng;

+ Không tự ý chuyển mục đích sử dụng đất lâm nghiệp;

+ Không đốt rừng;

+ Không săn bắt, bẫy, mua, bán, vận chuyển trái pháp luật động vật rừng;

+ Không mua bán, vận chuyển, tàng trữ lâm sản không rõ nguồn gốc;

+ Không tiếp tay, bao che cho các hành vi phá rừng, khai thác rừng trái pháp luật.

Các quy định chi tiết thi hành Luật Lâm nghiệp hiện được thực hiện trên cơ sở Nghị định 156/2018/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung; trong đó có Nghị định 27/2024/NĐ-CP, Nghị định 91/2024/NĐ-CP, Nghị định 183/2025/NĐ-CP và Nghị định 227/2025/NĐ-CP; Nghị định 42/2026/NĐ-CP, ngày 26/01/2026.

2. Những hành vi người dân cần đặc biệt tránh

- Một là, chặt phá, khai thác rừng trái pháp luật

Người dân không được tự ý chặt cây, khai thác gỗ, lấy củi, lấy lâm sản hoặc thực hiện các hoạt động khác làm thiệt hại đến rừng khi chưa có chủ trương hoặc được phép theo quy định.

Đặc biệt, không vì nhu cầu mở rộng diện tích sản xuất mà tự ý phát dọn, chặt cây rừng để lấy đất trồng cây hoặc làm nương rẫy.

- Hai là, lấn chiếm đất rừng

Không tự ý mở rộng diện tích sản xuất vào diện tích rừng hoặc đất lâm nghiệp do Nhà nước, tổ chức, cá nhân khác quản lý.

Trường hợp có nghi ngờ về ranh giới đất sản xuất và đất rừng, người dân cần liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được kiểm tra, xác định; không tự ý phát dọn trước rồi mới báo cáo sau.

• Ba là, đốt rừng, sử dụng lửa bất cẩn

Trong thời kỳ nắng nóng, khô hạn, nguy cơ cháy rừng rất cao.

Khi vào rừng hoặc sản xuất gần rừng, người dân phải nâng cao ý thức phòng cháy; không sử dụng lửa tùy tiện, không để nguồn lửa mất kiểm soát.

Công tác phòng cháy, chữa cháy rừng hiện được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật về lâm nghiệp và pháp luật về phòng cháy, chữa cháy; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. 

3. Khi phát hiện cháy rừng phải làm gì?

Khi phát hiện khói, lửa hoặc dấu hiệu cháy rừng, người dân cần:

- Thứ nhất, nhanh chóng báo ngay cho chính quyền địa phương, lực lượng Kiểm lâm, chủ rừng hoặc lực lượng chức năng gần nhất.

- Thứ hai, thông tin rõ vị trí xảy ra cháy, khu vực rừng, hướng cháy, mức độ cháy và các thông tin mà mình biết được.

- Thứ ba, nếu đủ điều kiện và bảo đảm an toàn, phối hợp với lực lượng chức năng tham gia chữa cháy theo phương án được huy động.

- Tuyệt đối không tự ý tiếp cận khu vực cháy nguy hiểm, đặc biệt khi lửa lớn, gió mạnh hoặc địa hình phức tạp.

4. Chủ động phát hiện và tố giác hành vi phá rừng

Mỗi người dân là một “tai mắt” quan trọng trong công tác bảo vệ rừng.

• Khi phát hiện:

+ Có người chặt cây rừng;

+ Dùng cưa máy, phương tiện cơ giới vào rừng có dấu hiệu khai thác trái phép;

+ Mở đường, san ủi, phát dọn vào khu vực rừng;

+ Vận chuyển gỗ, lâm sản có dấu hiệu bất thường;

+ Đốt thực bì có nguy cơ cháy lan vào rừng;

+ Săn bắt, bẫy động vật rừng;

+ Lấn chiếm đất rừng;

+ Các hành vi khác có dấu hiệu xâm hại rừng;

- Người dân cần kịp thời thông báo cho UBND xã, lực lượng Kiểm lâm hoặc cơ quan chức năng. Không nên tự ý can thiệp dẫn đến xung đột, mất an toàn hoặc ảnh hưởng đến việc xử lý vụ việc.

5. Không mua, bán, vận chuyển lâm sản không rõ nguồn gốc

- Một số trường hợp người dân không trực tiếp phá rừng nhưng vẫn có thể vi phạm khi mua bán, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng lâm sản trái pháp luật.

- Vì vậy, khi mua gỗ, lâm sản hoặc sản phẩm có nguồn gốc từ rừng, người dân cần tìm hiểu nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm và giấy tờ liên quan theo quy định.

- Không vì lợi nhuận trước mắt mà trở thành người tiếp tay cho hoạt động khai thác rừng trái phép.

6. Bảo vệ động vật rừng và đa dạng sinh học

- Người dân không được tự ý săn bắt, bẫy, giết, nuôi nhốt, mua bán, vận chuyển trái pháp luật động vật rừng.

- Đặc biệt cần tuyên truyền để trẻ em, thanh thiếu niên không sử dụng bẫy, súng tự chế hoặc các phương tiện khác để săn bắt động vật rừng.

- Khi phát hiện động vật rừng bị thương, mắc bẫy hoặc bị nuôi nhốt trái phép, cần thông báo cho chính quyền hoặc cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn xử lý.

7. Vi phạm pháp luật về lâm nghiệp sẽ bị xử lý

- Người có hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

- Hiện nay, xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp được quy định tại Nghị định 146/2026/NĐ-CP ngày 06/5/2026 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 25/6/2026. 

8. Trách nhiệm của cộng đồng dân cư

- Bảo vệ rừng phải trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng.

- Các thôn, tổ dân phố, cộng đồng dân cư cần.

- Thường xuyên tuyên truyền quy định về bảo vệ rừng.

- Vận động người dân không phá rừng.

- Chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng.

- Theo dõi, phát hiện các điểm có nguy cơ cháy.

- Kịp thời báo cáo khi có dấu hiệu phá rừng.

- Phối hợp với chủ rừng và cơ quan chức năng khi được yêu cầu.

“Không phá rừng - Không lấn chiếm đất rừng - Không săn bắt động vật rừng  Không sử dụng lửa bất cẩn trong và gần rừng”, “Mỗi người dân là một tuyên truyền viên, một người bảo vệ rừng”.